Гузариши кӯдак аз муассисаи томактабӣ ба муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ яке аз марҳилаҳои муҳимтарини ҳаёти ӯ ба ҳисоб меравад. Ин давра оғози фаъолияти таълимии кӯдак буда, барои ташаккули шахсият, инкишофи қобилияти зеҳнӣ, ахлоқӣ ва иҷтимоии ӯ заминаи устувор мегузорад. Муваффақияти кӯдак дар солҳои аввали таҳсил бештар аз он вобаста аст, ки ӯ то чӣ андоза аз ҷиҳати ҷисмонӣ, равонӣ, зеҳнӣ ва иҷтимоӣ барои таҳсил дар мактаб омода мебошад. Аз ин рӯ, масъалаи тайёрии кӯдак аз муассисаи томактабӣ ба муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ дар соҳаи маориф ва вазифаи асосии муассисаҳои томактабӣ, оила ва ҷомеа мебошад.
Муассисаҳои томактабӣ дар ташаккули шахсияти кӯдак нақши муҳим доранд. Дар ин муассисаҳо кӯдак на танҳо малакаҳои аввалини хондан, ҳисоб кардан ва гуфтугӯро аз худ мекунад, балки одатҳои хуб, интизом, мустақилият, эҳтиром ба дигарон ва муносибати дуруст бо ҳамсолонро низ меомӯзад. Маҳз дар ҳамин давра шавқу рағбат ба донишомӯзӣ, меҳнатдӯстӣ ва масъулиятшиносӣ ташаккул меёбад. Агар кӯдак дар муҳити солими тарбиявӣ ба воя расида бошад, мутобиқшавии ӯ ба муҳити мактабӣ осонтар мегардад.
Омодагии ҷисмонии кӯдак яке аз шартҳои асосии оғоз намудани таҳсил мебошад. Кӯдак бояд аз ҷиҳати саломатӣ ба таҳсил омода бошад, тавонад муддати муайян дар синф нишинад, машқҳои хаттӣ иҷро кунад ва реҷаи рӯзро риоя намояд. Барои рушди ҳаракатҳои майдаи даст, ки барои навиштан аҳамияти калон доранд, дар муассисаҳои томактабӣ машқҳои гуногуни расмкашӣ, буридан, часпондан, бозӣ бо пластилин ва дигар фаъолиятҳои эҷодӣ истифода мешаванд. Ин машғулиятҳо мушакҳои ангуштонро инкишоф дода, кӯдакро барои навиштан омода месозанд.
Дар баробари омодагии ҷисмонӣ, омодагии зеҳнӣ низ аҳамияти калон дорад. Дар муассисаи томактабӣ кӯдак мафҳумҳои ибтидоиро оид ба ҳарфҳо, рақамҳо, рангҳо, шаклҳои геометрӣ, фаслҳои сол, ҳайвонот, наботот ва муҳити атроф аз худ мекунад. Ҳамчунин қобилияти фикрронӣ, хотира, диққат, нутқ ва тасаввуроти ӯ рушд меёбанд. Ҳангоми ворид шудан ба синфи якум кӯдак бояд тавонад фикри худро равшан баён кунад, сухани дигаронро бодиққат гӯш намояд, савол диҳад ва ба саволҳо ҷавоб гӯяд. Ин малакаҳо барои азхудкунии барномаҳои таълимӣ аҳамияти калон доранд.
Омодагии равонӣ низ яке аз омилҳои асосии муваффақияти кӯдак дар мактаб мебошад. Кӯдак бояд хоҳиши таҳсил кардан дошта бошад, омӯзгорро эҳтиром намояд, қоидаҳои синфро риоя кунад ва худро ҳамчун хонанда эҳсос намояд. Дар ин самт вазифаи муассисаи томактабӣ аз он иборат аст, ки дар кӯдак муносибати мусбат нисбат ба мактаб ташаккул диҳад. Тавассути суҳбатҳо, бозиҳои нақшофарӣ ва шиносоӣ бо муҳити мактаб кӯдак аз ҷиҳати равонӣ ба ҳаёти нави таълимӣ омода мегардад. Агар кӯдак бо шавқу ҳавас ба мактаб равад, мутобиқшавии ӯ хеле осонтар мегардад.
Омодагии иҷтимоӣ низ аҳамияти калон дорад. Дар муассисаи томактабӣ кӯдак ҳамкорӣ кардан бо дигарон, риоя намудани навбат, иҷрои супоришҳои гурӯҳӣ, эҳтиром ба андешаи ҳамсолон ва ҳал намудани масъалаҳои рӯзмарраро меомӯзад. Ин малакаҳо баъдтар барои фаъолияти муваффақонаи ӯ дар синф аҳамияти муҳим доранд. Кӯдаке, ки бо ҳамсолон муносибати хуб дошта метавонад, ба муҳити нави мактаб зуд мутобиқ мешавад ва худро озод ҳис мекунад.
Дар омода намудани кӯдак ба мактаб нақши омӯзгорони муассисаҳои томактабӣ хеле калон аст. Онҳо хусусиятҳои синну соли кӯдаконро ба назар гирифта, машғулиятҳоро ба тавре ташкил мекунанд, ки ҳар як кӯдак имконияти рушди қобилиятҳои худро пайдо намояд. Омӯзгорон тавассути усулҳои бозӣ, машқҳои эҷодӣ, корҳои амалӣ ва суҳбатҳои тарбиявӣ кӯдаконро барои фаъолияти мустақилона омода мекунанд. Онҳо инчунин бо падару модарон ҳамкорӣ намуда, барои рушди ҳамаҷонибаи кӯдак тавсияҳои зарурӣ медиҳанд.
[10.08.2026 9:17] Abduhalim Gh: Оила низ дар омода намудани кӯдак ба муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ нақши ҳалкунанда дорад. Падару модарон бояд муҳити орому солим фароҳам оваранд, барои омӯзиши кӯдак вақт ҷудо намоянд ва ӯро ба китобхонӣ, суҳбат ва бозиҳои инкишофдиҳанда ҷалб кунанд. Муҳаббат, ғамхорӣ ва дастгирии равонии оила ба кӯдак боварӣ мебахшад ва ӯро барои қадами навбатии ҳаёт омода месозад. Ҳамзамон, падару модарон бояд кӯдакро ба мустақилият одат диҳанд, то ӯ тавонад ашёи шахсии худро нигоҳ дорад, вазифаҳои оддиро мустақилона иҷро кунад ва масъулияти рафтори худро дарк намояд.
Дар шароити имрӯза истифодаи технологияҳои муосир низ метавонад ба омодагии кӯдак мусоидат намояд. Барномаҳои таълимии электронӣ, китобҳои интерактивӣ ва бозиҳои омӯзишӣ дар рушди нутқ, тафаккур ва хотираи кӯдак нақши мусбат доранд. Аммо истифодаи онҳо бояд таҳти назорати калонсолон ва бо риояи меъёрҳои синнусолӣ сурат гирад, зеро истифодаи аз ҳад зиёди воситаҳои электронӣ метавонад ба саломатӣ ва рушди равонии кӯдак таъсири манфӣ расонад.
Яке аз масъалаҳои муҳими тайёрии кӯдак ба мактаб ташаккули малакаҳои мустақилият мебошад. Кӯдак бояд тавонад либосҳои худро пӯшад, ашёи таълимии худро ҷамъ кунад, гигиенаи шахсиро риоя намояд ва супоришҳои оддиро мустақилона иҷро кунад. Ин малакаҳо ба ӯ имкон медиҳанд, ки дар муҳити мактаб худро озод ҳис намояд ва фаъолияти таълимиро бо боварӣ оғоз кунад.
Ҳамкории муассисаи томактабӣ, муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва оила яке аз шартҳои муҳими омодагии кӯдак ба мактаб мебошад. Агар байни ин се ниҳод робитаи мустаҳкам вуҷуд дошта бошад, кӯдак осонтар ба муҳити нави таълимӣ мутобиқ мегардад. Ташкили вохӯриҳои омӯзгорон бо падару модарон, боздид аз муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ, гузаронидани машғулиятҳои муштарак ва шиносоии кӯдакон бо муҳити мактаб ба паст шудани изтироби онҳо ва баланд гардидани шавқу ҳавас нисбат ба таҳсил мусоидат мекунад.
Имрӯз дар Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи рушди таҳсилоти томактабӣ ва омода намудани кӯдакон ба муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Бо беҳтар гардидани шароити муассисаҳои томактабӣ, ҷорӣ намудани барномаҳои муосири таълимӣ ва баланд бардоштани сатҳи касбии омӯзгорон имкониятҳои бештар барои рушди ҳамаҷонибаи кӯдакон фароҳам оварда мешаванд. Ҳадафи асосӣ аз он иборат аст, ки ҳар як кӯдак ҳангоми ворид шудан ба синфи якум дорои омодагии ҷисмонӣ, равонӣ, зеҳнӣ ва иҷтимоӣ бошад ва тавонад барномаи таълимиро бомуваффақият аз худ намояд. Тайёрии ҳамаҷонибаи кӯдак аз муассисаи томактабӣ ба муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ заминаи боэътимоди рушди минбаъдаи ӯ буда, барои тарбияи насли соҳибмаърифат, масъулиятшинос ва ватандӯст аҳамияти бузург дорад.
СУЛТОНШЕХЗОДА ФАРАНГИЗ ИБРОГИМ МУДИРИ ШИРХОРГОҲ КЎДАКИСТОНИ 15-И НОҲИЯИ ИСМОИЛИ СОМОНӢ.
